احتمال دیگر

مفهوم و مدلول لفظى ولایت تكوینى

در ولایت تكوینى، ممكن است تكوین صفت ولایت باشد و در مقابلِ ولایت ازلى قدیمى و غیرحادث و غیرتكوینى الهى اطلاق شود و به‌عبارت‌دیگر، به آن ولایت غیرتكوینى الهى اطلاق شود و به‌عبارت‌دیگر، از آن ولایت حادث و ایجادشده اراده شود.

بنابر این احتمال، ولایت تكوینى چند نوع است:

ولایت تكوینى و تشریعی

8 ـ ولایت شخص بر نفس و آنچه مسخّر بشر است

بررسى این آرا

آنچه به ‌تحقیق، پیرامون این آرا و نظرات مى‌توان گفت، این است كه: استناد تصرف انبیا و اولیا در اكوان و صدور خوارق از آنها ـ كه امرى مسلم است ـ به هریك از انحاى مذكور، فی‌الجمله جایز است و عقلاً و شرعاً شركِ خلاف توحید نیست و غلوّ هم نمى‌باشد. بله، ممكن است در سعه و ضیق این مقام و حدود و مراتب آن، بحث و گفتگو كرد و انبیا و اولیا را نیز داراى درجات متفاضلات دانست، چنان‌که قرآن مجید مى‌فرماید:

7 ـ خوارق ‌عادات

6 ـ مجارى فیض

بعضى مى‌فرمایند: ذوات شریف رسول خدا ‌(ص)  و ائمه هدى‌‌‌(علیهم‌السلام) مجارى وصول فیض خدا به ماسوا هستند.

مقصود از این بیان، اگر جمع بین نظر حكما و اهل‌ معقول و روایات و احادیث باشد، بدین ترتیب كه بخواهند، میان این رأى كه: «صادر اوّل و معلول اوّل و علّت ثانیه، عقل اوّل است و پس از آن عقول و علل دیگر تا عقل عام‌تر» با احادیثى كه دلالت دارند بر اینكه:

5 ـ پیرامون غلوّ

4 ـ اداره سازمان کائنات به اذن خدا

ممكن است مدیریت كلى سازمان کائنات را، به ‌نحوى كه مستلزم شرك نباشد، به‌ این‌گونه عنوان كرد: عقلاً مانعى ندارد كه اداره سازمان

كائنات را به اذن خدا، انسان كاملى مانند نبىّ و ولىّ وقت عهده‌دار باشد، نه به ‌نحو استقلال كه اشكالات عقلى لازم بیاید و محاذیر عقیده یهود كه مى‌گویند: