خلوص در عمل (اخلاص)

ازجمله خواسته‎هایی كه در این دعا خواسته شده است «اخلاص در عمل» است كه مرتبه‎ای فوق مرتبه یقین یا اعلی‌مرتبه یقین است. بدیهی است این مرتبه، مرتبه خلوص مطلق و پاك از هر شائبه ریا و دواعی دیگر است وگرنه اخلاص در عمل نیز مراتب و درجاتی دارد مثل یقین و ایمان.[1]

فضیلت یقین

پس از دعا و طلب غنای نفس، امام‌(علیه‌السلام) از خدا می‎خواهد كه در قلب او یقین قرار دهد. البتّه چنان‌كه اشاره شد سیّدالشّهدا‌(علیه‌السلام) رهبر و سیّد ارباب یقین و غنای نفس و خلوص در عمل است و چنان این صفات و مقامات و منازل در كربلا و روز عاشورا از آن حضرت جلوه كرد كه عالی‌تر و والاتر از آن قابل تصوّر نیست.

بی‌نیازی روح و حقیقت انسانیّت

در بعضی روایات از حضرت رسول‌(ص) منقول است كه:

«خَیْرُ الْغِنَى غِنَى النَّفْسِ».^[1]

و در حدیثی دیگر هم از آن حضرت‌(ص) روایت است كه:

نیك‌بختی و سعادت، بدبختی و شقاوت

یكی از الفاظی كه بیشتر مردم گمان می‎كنند كه مفهوم و معنای آن را دانسته‎اند «نیك‌بختی و بدبختی» و «سعادت و شقاوت» است، درحالی‌كه باید گفت: اكثراً مفهوم آن را نمی‎دانند و به تعریف جامع و كاملی برای آنها نرسیده‎اند. بعضی سعادت و شقاوت را ذاتی شمرده‎اند و گفته‎اند:

خشیت از خدا در احادیث

الف ـ قَالَ النَّبِیُّ(ص): «إِذَا اقْشَعَرَّ قَلْبُ‏ الْمُؤْمِنِ مِنْ خَشْیَةِ اللَّهِ تَحَاتَّتْ عَنْهُ خَطَایَاهُ كَمَا تَتَحَاتُّ مِنَ الشَّجَرِ وَرَقُهَا»؛^[1]

«هرگاه دل مؤمن از خشیت خدا بلرزد خطاها از او می‎ریزد چنان‌كه برگ از درخت می‎ریزد».

خشیت از خدا در قرآن

الف ـ ﴿اَلَمْ تَرَ أَنَّ اللّٰهَ أَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَخْرَجْنَا بِهِ ثَمَرَاتٍ‌ مُخْتَلِفاً  أَلْوَانُها وَ مِنَ الْجِبَالِ جُدَدٌ بِیضٌ وَ حُمْرٌ مُخْتَلِفٌ أَلْوَانُها وَ غَرَابِیبُ سُودٌ * وَمِنَ النَّاسِ وَالدَّوَابِّ وَ الْأَنْعَامِ مُخْتَلِفٌ أَلْوَانُهُ كَذَلِكَ إِنَّمَا یَخْشَى اللّٰهَ مِنْ عِبادِهِ العُلَمَاءُ إِنَّ اللّٰهَ عَزِیزٌ غَفُورٌ﴾؛[1]

خوف از خدا در احادیث

الف ـ مثل این حدیث كه صدوق(رحمه‌الله) روایت كرده است كه از امیرالمؤمنین‌(علیه‌السلام) سؤال شد:

خوف از خدا در قرآن

الف - ﴿وَ أَمَّا مَنْ خَافَ مَقَامَ رَبِّهِ وَ نَهَى النَّفْسَ عَنِ الْهَوى * فَإِنَّ الْجَنَّةَ هِیَ الْمَأْوَى‏﴾؛[1]

«و هركس از حضور در پیشگاه عزّ ربوبیّت ترسید و از هوای‌نفس دوری جست، همانا بهشت منزلگاه اوست».

خشیت، خوف و فرق بین آنها

چنان‌كه بعضی گفته‎اند: خشیت و خوف اگرچه هر دو در فارسی به بیم و ترس ترجمه می‎شوند، امّا خشیت از خدا مرتبه خاصّه‎ای از خوف است. چنان‌كه از این آیه كریمه استفاده شود:

﴿إِنَّمَا یَخْشَى اللّٰهَ مِنْ‏ عِبادِهِ‏ الْعُلَمَاءُ﴾[1]

این خشیت برای علما و دانشمندان حاصل می‎شود.

اقسام دعا

دعاهایی كه مشتمل بر عرض حاجت‌ها و نیازهاست بر دو قسم‌اند:

قسم اول: مشتمل بر درخواست حاجت‌های مادّی و دنیوی است، مثل طول عمر، وسعت رزق، صحّت بدن، تندرستی و سلامتی در سفر، شفای بیمار، بركت كسب‌وكار، موفّقیت در شغل و امنیّت و امور دیگر.

چنان‌كه می‎دانیم بیشتر دعاهای عامّه مردم از این قسم است یعنی خدا را می‎خوانند برای این حوایج جسمی و مادّی كه دارند و